Bugungi kunda mamlakatimizda amalga oşirilayotgan demokratik islohotlarning muhim yönalişlaridan biri davlat hokimiyati va boşqaruvi organlari faoliyatida oçiqlik va şaffoflikni ta’minlaş, xalq bilan muloqotni mustahkamlaş hamda fuqarolarning davlat boşqaruvidagi iştirokini kengaytirişdan iborat.
Bu jarayonda xalq deputatlari mahalliy Kengaşlari alohida örin tutadi. Zero, ular xalq manfaatlarini ifoda etiş, hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanişiga doir masalalarni körib çiqiş va mahalliy ijro hokimiyati organlari faoliyati ustidan vakillik nazoratini amalga oşiriş vakolatiga ega.
Yangi tahrirdagi Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlarining mustaqilligi, vakolatlari va mas’uliyati yanada aniq belgilab berilgan. Xususan, Konstitutsiyaning 120- va 122-moddalarida xalq deputatlari Kengaşlarining huquqiy maqomi, mahalliy byudjetni tasdiqlaş, hududlarni rivojlantiriş dasturlarini qabul qiliş, hokimlarning hisobotlarini eşitiş kabi vakolatlari mustahkamlangan.
Şuningdek, “Jamoatçilik nazorati töğrisida”, “Normativ-huquqiy hujjatlar töğrisida” hamda “Xalq deputatlari viloyat, tuman va şahar Kengaşi deputatining maqomi töğrisida”gi qonunlar ham mahalliy vakillik organlari faoliyatida oçiqlik, jamoatçilik iştiroki va deputatlik nazoratining huquqiy asoslarini belgilaydi.
Mazkur talablar Surxondaryo viloyatidagi xalq deputatlari viloyat, tuman va şahar Kengaşlari faoliyatida ham izçil tatbiq etilmoqda.
Eng avvalo, Kengaşlar faoliyatining oçiqligini ta’minlaş, sessiyalarni aholi uçun oçiq tarzda yoritiş va qabul qilinayotgan qarorlar mazmunini jamoatçilikka yetkazişga e’tibor qaratilmoqda. Yil boşidan buyon 130 ta sessiya ommaviy axborot vositalarida yoritilgan bölib, ularning 126 tasi onlayn tarzda namoyiş etilgan.
Qarorlar qabul qiliş jarayonida ham elektron axborot tizimlaridan foydalanilmoqda. Jumladan, “E-Kengaş” elektron tizimi orqali 1 332 ta qaror e’lon qilingan, 137 ta qaror loyihasi jamoatçilik muhokamasiga qöyilgan. Bu esa fuqarolarga mahalliy ahamiyatga ega hujjatlar bilan tanişiş va ularni muhokama qilişda iştirok etiş imkonini bermoqda.
Biroq oçiqlikning haqiqiy samarasi, avvalo, xalq vakillarining saylovçilar bilan qançalik yaqin işlaşi va ular kötargan masalalarga qanday yeçim topişida namoyon böladi. Şu ma’noda, deputatlarning aholi bilan bevosita uçraşuvlari muhim ahamiyatga ega.
Hisobot davrida viloyat böyiça joylarda jami 2 539 ta xalq bilan uçraşuv taşkil etilgan. Ularning 61,2 foizi deputatlarning saylovçilarga axborot beriş maqsadidagi uçraşuvlariga töğri keladi.
Muloqotlar davomida aholini qiynayotgan 3 367 ta masala aniqlanib, şundan 2 861 tasi, ya’ni 85 foizi hal etilgan. Jumladan, Boysun tumanida 134 ta muammoning 130 tasi, Termiz tumanida 198 ta muammoning 191 tasi, Sariosiyo tumanida 455 ta muammoning 402 tasi, Şerobod tumanida esa 98 ta muammoning 78 tasi ijobiy yeçim topgan.
Bu körsatkiçlar deputatlarning joylardagi faolligi bilan birga, hududlarda hal etilişi lozim bölgan masalalar kölamini ham körsatadi. Ayniqsa, aniqlangan muammolarning 85 foizi bartaraf etilgani e’tiborga molik. Şu bilan birga, qolgan masalalar ijrosini nazorat qiliş va ularning yeçimini ta’minlaş ham muhim vazifa bölib qolmoqda.
Fuqarolar murojaatlari bilan işlaş ham mahalliy Kengaşlar faoliyatining muhim yönalişidir. Töqqiz oy mobaynida jismoniy va yuridik şaxslardan xalq deputatlari mahalliy Kengaşlariga 1 663 ta murojaat kelib tuşgan. Ularning 88,2 foizi ijobiy hal etilgan, qolganlariga esa huquqiy tuşuntirişlar berilgan.
Murojaatlarda asosan fuqarolarning turmuş şaroiti, hududlarni obodonlaştiriş, kommunal xizmatlar va ijtimoiy sohaga oid masalalar kötarilgan. Ularning körib çiqilişi deputatlardan nafaqat murojaatlarni örganiş, balki tegişli taşkilotlar bilan hamkorlikda amaliy yeçim topiş va ijroni nazorat qilişni ham talab etadi.
Mahalliy Kengaşlar faoliyatida deputatlik sörovi instituti ham ana şu vazifalarni amalga oşirişning muhim huquqiy vositalaridan biridir. Uşbu mexanizm orqali deputatlar saylovçilarni qiziqtirgan masalalarni davlat organlari va mansabdor şaxslar oldiga qöyib, ular yuzasidan rasmiy axborot va munosabat oladi.
Hisobot davrida deputatlar tomonidan jami 2 201 ta sörov yuborilgan. Ularning 87,1 foizi ijobiy yeçim topgan. Bu deputatlik nazoratining amaliy ahamiyatini körsatadi. Ayni paytda sörovlarda kötarilgan masalalarning töliq va sifatli hal etilişi ustidan nazoratni davom ettiriş zarur.
Bugungi kunda jamoatçilik bilan muloqotni taşkil etişda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va ommaviy axborot vositalari imkoniyatlaridan foydalaniş ham muhim örin tutmoqda. Zero, oçiqlik nafaqat ma’lumotlarni e’lon qiliş, balki ularni aholiga öz vaqtida va tuşunarli şaklda yetkazişni ham anglatadi.
Surxondaryo viloyatida mahalliy Kengaşlar faoliyatiga doir jami 58 447 ta axborot materiali ommaviy axborot vositalari va internet tarmoqlarida tarqatilgan. Şundan 45 504 tasi ijtimoiy tarmoqlarda, 11 987 tasi internet saytlarida yoritilgan. Qolgan materiallar mahalliy va respublika televideniyesi, radio hamda bosma naşrlar orqali jamoatçilikka yetkazilgan.
Bu kabi axborot işlari fuqarolarning Kengaşlar faoliyatidan xabardorligini oşiriş bilan birga, vakillik organlari faoliyati ustidan jamoatçilik nazoratini kuçaytirişga ham xizmat qiladi.
Keltirilgan raqamlar mahalliy Kengaşlar faoliyatida oçiqlik, deputatlik nazorati va aholi bilan muloqot izçil yölga qöyilayotganini körsatadi. Biroq bu yönalişdagi işlarning samarasi, eng avvalo, fuqarolar kötargan masalalarning qay darajada hal etilişi, qabul qilingan qarorlar ijrosi va deputatlarning saylovçilar oldidagi mas’uliyati bilan belgilanadi.
Zero, xalq işonçi faqat oçiq muloqot bilan emas, balki şu muloqot natijasida odamlar hayotida yuz berayotgan ijobiy özgarişlar bilan mustahkamlanadi. Mahalliy Kengaşlar faoliyatining asosiy mezoni ham xalq manfaatlarini amalda ifoda etiş, muammolarga yeçim topiş va bu boradagi mas’uliyatni doimiy his etişdan iborat.
Zebuniso Alimardonova,
Demokratik jarayonlarni tahlil qiliş markazi Surxondaryo viloyati hududiy bölinmasi rahbari
