Har bir xalqning o‘ziga xosligini belgilaydigan, uni boshqa xalqlardan ajratib turadigan buyuk kuch bor. Bu — uning milliy qadriyatlaridir. Qadriyatlar xalqning kechagi kuni bilan bugunini bog‘laydi, bugunidan esa kelajak sari yo‘l ochadi. Shu ma’noda ular oddiy urf-odatlar yig‘indisi emas, balki xalqning tarixiy xotirasi, ma’naviy tajribasi va hayot falsafasining ifodasidir.Inson o‘zligini anglash uchun, avvalo, o‘z xalqining tarixi, tili, madaniyati va ma’naviy merosini bilishi kerak. Bu tuyg‘ularning ilk kurtaklari oilada shakllanadi. Bola ona allasi, ota nasihati, bobo va momolarning ibratli hikoyalari, oiladagi mehr-oqibat va o‘zaro hurmat orqali ezgulikni anglay boshlaydi. Kattalarga hurmat, kichiklarga izzat, birovning holidan xabar olish kabi fazilatlar ham, avvalo, oilada o‘rganiladi. Demak, milliy qadriyatlarning davomiyligi ularni farzandlarga shunchaki aytib berish bilan emas, kattalarning kundalik xulqi va amali orqali namuna ko‘rsatishi bilan ta’minlanadi.
Milliy qadriyatlar haqida so‘z borganda, ona tilining o‘rni alohida ahamiyat kasb etadi. Til — millatning tarixiy xotirasi va ma’naviy boyligi. Xalqning dunyoqarashi, tafakkuri, orzu-intilishlari va asrlar davomida to‘plagan tajribasi uning tilida aks etadi. Ona tiliga hurmat — millatga hurmatdir. Shu bois yosh avlodni tilimizni sevishga, undan to‘g‘ri va ravon foydalanishga, boy imkoniyatlarini qadrlashga o‘rgatish muhim. Bu borada faqat tilni bilishning o‘zi kifoya qilmaydi: uni kundalik muloqotda e’zozlash, fikrni aniq ifodalash va yosh avlodda kitobxonlik madaniyatini shakllantirish ham zarur.
Bugungi globallashuv davrida dunyo xalqlari o‘rtasidagi aloqalar kengayib, turli madaniyatlar va qarashlar o‘zaro yaqinlashmoqda. Bu jarayon ilm-fan, ta’lim va texnologiyalar sohasidagi ilg‘or tajribalarni o‘rganish uchun keng imkoniyat yaratadi. Ammo dunyoga ochilish o‘zligimizni unutish degani emas. Aksincha, milliy ildizlarimizni anglagan holda zamonaviy taraqqiyot sari intilish bizni yanada kuchli qiladi. Buning uchun yangiliklarni ko‘r-ko‘rona qabul qilish emas, ularni o‘z qadriyatlarimiz va hayotiy mezonlarimiz nuqtayi nazaridan baholay olish muhim.
Milliy qadriyatlarni faqat qadimiy urf-odatlarni saqlash bilan cheklash ham to‘g‘ri emas. Qadriyatlar hayot bilan birga rivojlanadi, yangi mazmun bilan boyiydi. Milliy qadriyat — o‘tmishga shunchaki qaytish emas, balki undan kelajak uchun zarur saboq olishdir. Ajdodlarimizning ilmga intilishi, bunyodkorligi, adolatparvarligi, hunarmandchiligi, san’at va adabiyotga bo‘lgan e’tibori bugungi avlod uchun ham ibrat manbayidir. Ularning merosiga munosib bo‘lish esa faqat o‘tmish bilan faxrlanish emas, balki shu fazilatlarni bugungi hayotda davom ettirishdir.
Zamonaviy texnologiyalar va raqamli muhit yoshlarning dunyoqarashini kengaytirib, ularga turli madaniyatlar bilan tanishish imkonini bermoqda. Bunday sharoitda yoshlarni tashqi ta’sirlardan shunchaki cheklash emas, balki mustaqil fikrlashga, axborotni tahlil qilishga va to‘g‘ri xulosa chiqarishga o‘rgatish muhim. Chunki milliy qadriyatlarga tayangan ma’naviy tarbiya insonni yangiliklardan uzib qo‘ymaydi, aksincha, ularni ongli ravishda qabul qilishga yordam beradi. O‘z tarixini bilgan, ona tilini qadrlagan, o‘z xalqining madaniyatini anglagan yosh dunyo bilan muloqotda ham o‘z qarashlariga ega bo‘ladi.
Shu bilan birga, milliy tarbiya va zamonaviy ta’limni bir-biriga zid tushunchalar sifatida qarash mumkin emas. Bugungi yosh chuqur bilimli, tashabbuskor va raqobatbardosh bo‘lishi bilan birga, o‘z tili, tarixi va madaniyatini ham yaxshi bilishi lozim. Bunday uyg‘unlik insonning nafaqat kasbiy salohiyatini, balki jamiyat oldidagi mas’uliyatini ham oshiradi. Zero, taraqqiyot faqat yangi bilim va texnologiyalarni egallash bilangina emas, ulardan qanday maqsadda va qanday ma’naviy mezonlar asosida foydalanish bilan ham belgilanadi.
Milliy qadriyatlar xalqning tarixiy xotirasini saqlaydi, avlodlarni bir-biriga bog‘laydi va jamiyatning ma’naviy tayanchini mustahkamlaydi. Ularni asrash va rivojlantirishni faqat muayyan tashkilot yoki avlodning vazifasi deb emas, har birimizning burchimiz deb bilishimiz kerak. Chunki qadriyatlar ularni qanchalik ko‘p tilga olishimiz bilan emas, kundalik hayotimizda qay darajada amal qilishimiz bilan yashaydi. Ularni zamon talablari bilan uyg‘un holda keyingi avlodga yetkazish esa o‘zligimizni asrash va kelajagimizni mustahkamlash demakdir.
O‘rol Abdunazarov,
Respublika Ma’naviyat va ma’rifat markazi Denov tuman bo‘linmasi bosh mutaxassisi
