Kuzgi mavsumda dalalar, bog‘lar va tokzorlarda olib boriladigan agrotexnik tadbirlar nafaqat tuproqni yangi ekin mavsumiga tayyorlash, balki zararkunanda va kasalliklar tarqalishining oldini olishda ham muhim ahamiyatga ega. Shunday tadbirlardan biri — kuzgi raskopka, ya’ni tuproqni kovlab tekshirishdir.
Kuzgi raskopka orqali tuproq qatlamlarida yoki o‘simlik qoldiqlarida qishlashga tayyorlanayotgan ayrim zararkunandalarning tuxumlari, lichinkalari va g‘umbaklari aniqlanadi. Tekshiruv natijalari ularning tarqalish darajasini baholash, kelgusi mavsumda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xavflarni prognoz qilish va himoya choralarini o‘z vaqtida belgilashga yordam beradi. Bunday tekshiruvlar ekin maydonlari, bog‘lar va tokzorlarda zararkunandalar turi hamda biologik xususiyatlarini hisobga olgan holda o‘tkaziladi. Namuna olinadigan joylar, qazish chuqurligi va tekshiriladigan maydon hajmi esa muayyan ekin va zararkunanda turiga qarab belgilanadi.
Raskopka natijalari asosida dalada zarur agrotexnik tadbirlar belgilanadi. Bunda o‘simlik qoldiqlarini to‘g‘ri boshqarish, begona o‘tlarni nazorat qilish, tuproq holatiga mos ishlov berish va zaruratga qarab kuzgi shudgorlash muhim o‘rin tutadi. Kuzgi shudgorlash ayrim zararkunandalarning qishlash sharoitini o‘zgartirib, ularning bir qismini tabiiy noqulay sharoitlar ta’siriga duchor qilishi mumkin. Biroq ishlov berish chuqurligi va usuli tuproq xususiyatlari, yetishtiriladigan ekin hamda mavjud zararkunanda turini hisobga olgan holda tanlanishi lozim.
Shuningdek, tuproq sho‘rlangan maydonlarda sho‘r yuvish kabi tadbirlar zaruratga qarab, suv ta’minoti va drenaj sharoitlarini inobatga olgan holda amalga oshiriladi.
Kuzgi raskopkaning asosiy afzalligi — zararkunandalar bilan bog‘liq muammolarni ular kelgusi mavsumda keng tarqalishidan oldin aniqlash imkoniyatidir. Bu esa himoya tadbirlarini rejalashtirish, ortiqcha xarajatlarning oldini olish va ekinlarni zararlanishdan asrashga ko‘maklashadi. Shu bois kuzgi tekshiruvlarni sifatli o‘tkazish, natijalarni to‘g‘ri baholash va agrotexnik tadbirlarni mutaxassislar tavsiyasi asosida tashkil etish kelgusi hosilni muhofaza qilishning muhim shartlaridan biridir.
B.Jumayev,
Qumqo‘rg‘on tumani Oziq-ovqat mahsulotlari xavsizligi inspeksiyasi boshlig‘i
Y.Jonnazarov,
yetakchi mutaxassis
