Elektr energiyasidan qancha foydalandik? Hisob-kitob qanday shakllandi? Tizimdagi ma’lumotlar qanchalik aniq? Bugun bu savollarga javob berishda raqamli texnologiyalar, xususan, avtomatlashtirilgan elektr energiyasini hisobga olish tizimi — ASKUE muhim o‘rin tutmoqda.ASKUE elektr energiyasi sarfini avtomatik qayd etish, ma’lumotlarni masofadan uzatish, saqlash va tahlil qilish imkonini beradi. Shu orqali hisob-kitoblarda inson omili kamayib, iste’molchi sarfi haqida aniqroq ma’lumotga ega bo‘ladi, ta’minotchi esa elektr energiyasi iste’molini tezkor nazorat qilish imkoniyatiga ega.
Surxondaryoda raqamli hisob-kitob infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda. Ayni paytda viloyatdagi 625 103 nafar iste’molchida, jumladan, 36 990 ta yuridik va 588 123 ta maishiy iste’molchida ASKUE talablariga mos holda ishlay oladigan EX-18 va EX-518 rusumli elektr hisoblagichlar o‘rnatilgan.
Tizim qanday ishlaydi? Hisoblagich elektr energiyasi sarfini qayd etadi, ma’lumotlar aloqa kanallari orqali tegishli markazga uzatiladi. U yerda ma’lumotlar qayta ishlanib, iste’mol hajmi va hisob-kitoblar tahlil qilinadi.
Buning amaliy ahamiyati nimada? Iste’molchi elektr sarfini kuzatib borishi, hisob-kitoblar bo‘yicha ma’lumotlarni tekshirishi va energiyadan oqilona foydalanish imkoniga ega bo‘ladi. Ta’minotchi esa iste’mol dinamikasi, tarmoq yuklamalari va energiya balansini tahlil qilib, muammoli nuqtalarni aniqlashi mumkin.
ASKUE ma’lumotlari elektr tarmoqlaridagi yo‘qotishlarni tahlil qilishda ham qo‘l keladi. Turli nuqtalardagi ko‘rsatkichlarni solishtirish orqali texnik yo‘qotishlar yoki boshqa nomutanosibliklar aniqlanishi mumkin. Biroq bunday tafovutning o‘zi noqonuniy foydalanish holatini anglatmaydi — har bir holat belgilangan tartibda texnik o‘rganilishi zarur.
Shu bois ASKUE faqat elektr hisoblagich emas. Uning samarali ishlashi hisoblagich, aloqa kanallari, ma’lumotlarni qayta ishlash tizimi va dasturiy ta’minotning uzluksiz faoliyatiga bog‘liq.
Aniq hisob-kitob esa ikki tomon — iste’molchi va ta’minotchi o‘rtasidagi ishonchni mustahkamlaydi. Raqamli hisobning asosiy maqsadi ham aynan shaffoflik, nazorat va elektr energiyasidan oqilona foydalanish uchun qulay sharoit yaratishdir.
B. Yusupov,
O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi
10.5-boshqarma katta prokurori
