Ko‘pchiligimiz bolalarning qog‘ozga qalam bilan bir nimalar chizayotganini yoki plastilindan turli shakllar yasayotganini ko‘rganmiz. Bu shunchaki ermak yoxud vaqt o‘tkazish vositasi bo‘lib tuyulishi mumkin. Biroq, tasviriy san’at, ayniqsa, bola shaxsiyatining faol shakllanish davri bo‘lgan 6-10 yoshda uning har tomonlama rivojlanishi uchun beqiyos ahamiyatga ega. Bu yoshda bolalar maktab hayotiga qadam qo‘yadi, yangi bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtiradi, dunyoqarashi kengayadi. Xo‘sh, nega aynan tasviriy san’at bu jarayonda farzandlarimiz uchun bunchalik muhim?
Birinchidan, qo‘l harakatlari chaqqonlashadi va yozuv malakalari uchun zamin yaratiladi. Bu yoshda bolalar yozishni o‘rganadilar yoki takomillashtiradilar. Qalam, mo‘yqalamni to‘g‘ri ushlash, mayda detallarni (kiyimdagi tugma, gul barglari) chizish, qaychi bilan shakllarni (applikatsiya uchun geometrik figuralar) aniq qirqish kabi mashg‘ulotlar barmoq muskullarini mustahkamlaydi. Bu nafaqat chiroyli yozishga, balki kundalik ishlarni bajarishga ham yordam beradi.
Ikkinchidan, ijodkorlik va tasavvur olami kengayadi. 6-10 yoshli bolalarning fantaziyasi chegarasizdir. San’at ularga o‘z ichki dunyosini, orzu-xayollarini ifoda etishga imkon beradi. Bu ularni yangi g‘oyalar yaratishga, standart yechimlardan chetga chiqishga o‘rgatadi.
Uchinchidan, his-tuyg‘ularni anglash va ifodalash osonlashadi. Bolalar har doim ham o‘z kechinmalarini (quvonch, xafagarchilik) so‘z bilan ayta olmaydilar. San’at ularga bu tuyg‘ularni ranglar (xursand bo‘lsa yorqin, g‘amgin bo‘lsa to‘qroq ranglar), shakllar orqali ko‘rsatishga yordam beradi.
To‘rtinchidan, fikrlash qobiliyati va diqqatni jamlash rivojlanadi. Biror narsani chizish yoki yasash uchun bola diqqatini jamlashi, kuzatishi kerak. Masalan, natyurmort (mevalar, idishlar) chizayotganda buyumlarning shakli, rangi, joylashuviga e’tibor beradi. “Qaysi rangni aralashtirsam kerakli tus chiqadi?” (ko‘k va sariqdan yashil) kabi savollar ustida o‘ylanishi mantiqiy fikrlashni va kuzatuvchanlikni o‘stiradi.
Tasviriy san’at 6-10 yoshli bolalarning rivojlanishida shunchaki qo‘shimcha mashg‘ulot emas, balki ularning aqliy, hissiy, ijodiy va jismoniy salohiyatini ochishga yordam beradigan muhim vositadir. Bu ularning dunyoni anglashiga, o‘zini ifoda etishiga va kelajakda o‘qishda ham, hayotning boshqa jabhalarida ham zarur bo‘ladigan ko‘plab muhim ko‘nikmalarni egallashiga zamin yaratadi. Shunday ekan, farzandlaringizni ijod qilishga undaylik, ularning kichik bo‘lsa-da, yaratgan asarlarini qadrlaylik va qo‘llab-quvvatlaylik. Zero, har bir bolada yashirin iste’dod uchquni bor, san’at esa uni alanga olishiga yordam beradi.
Sitora Ibragimova,
Termiz shahar 2-sonli BMSM o‘qituvchisi
