Surxondaryo viloyatining Sariosiyo tumanida joylashgan “Yuqori To‘palang” milliy tabiat bog‘i nafaqat hududning, balki Markaziy Osiyoning ekologik barqarorligi uchun muhim maskanlardan biridir. Hisor tog‘ tizmasining janubida joylashgan hudud baland tog‘lar, chuqur daralar, muzliklar va toza suv manbalari bilan ajralib turadi, shimoliy-sharqdan esa Tojikiston bilan chegaradosh bo‘lib, tabiiy yo‘laklar orqali yovvoyi hayvonlar migratsiyasini ta’minlaydi.
Mutaxassislar qayd etishicha, bog‘da Sibir tog‘ echkisi (178 bosh), Tyanshan qo‘ng‘ir ayig‘i (38 bosh), Turkiston silovsi (14 bosh) va qor qoploni (5 bosh) kabi kamyob hayvonlar yashaydi. Yirik yirtqich qushlar – boltayutar (29 bosh), tasqara (23 bosh) va burgut (24 bosh) – hududning oziq zanjiri va ekologik barqarorligini ta’minlaydi.
Flora jihatidan esa archazorlar va keng bargli o‘rmonlar, achchiq bodom, tog‘ olcha, irg‘ay, uchqat, do‘lana va na’matak kabi o‘simliklar hududni boy qiladi va yovvoyi hayvonlar uchun oziq manbai bo‘lib xizmat qiladi.
Milliy bog‘dagi daryo va soylar — Duoba, Kishtut, Hovat, Tamshush va boshqa kichik irmoqlar — hududni toza ichimlik suvi bilan ta’minlaydi. Chegara hududlaridagi hayvonlar migratsiyasi bioxilma-xillikni saqlash va ekotizim barqarorligini mustahkamlashda muhim rol o‘ynaydi.
Xulosa qilib aytganda, “Yuqori To‘palang” milliy tabiat bog‘i nafaqat Surxondaryo, balki mintaqa ekologiyasining muhim poydevoridir. Bu yerda olib borilayotgan muhofaza choralari va ilmiy monitoring noyob hayvonot va o‘simlik dunyosini asrab-avaylashga xizmat qilmoqda.
