Jo‘rayev Chorshanbe xotirasiga
17-sentyabr. Otamning tug‘ilgan kuni. Agar hayot bo‘lganlarida, 72 yoshni qarshi olardilar. Bu kunda odatdagidek u kishini tabriklash, suhbatlashish, duolarini olishni istayman. Ammo endi bularning barchasi xotiralarda qoldi.
Otam vafot etganlariga to‘qqiz oy bo‘ldi. Vaqt o‘tayotgan bo‘lsa-da, u kishining yo‘qligiga ko‘nikish oson emas. Ayniqsa, tug‘ilgan kunlari va Ustoz va murabbiylar kuni yaqinlashayotgan shu kunlarda otam haqidagi xotiralar yana jonlanadi.
Bu yil ayriliq biz uchun yanada og‘ir kechdi. Yaqinda singlimiz Uljaxon ham xastalik sabab vafot etdi. Bir oilada ikki yaqin insondan ayrilish qanday dard ekanini so‘z bilan ifodalash qiyin.
Bugun otamni eslar ekanman, u kishining hayot yo‘liga nazar tashlayman.
Otam 1954-yilda Boysun tumanining Darband qishlog‘ida tug‘ilganlar. Ilm olishga qiziqishlari yoshligidan kuchli bo‘lgan. Hali 8-sinfda o‘qib yurgan paytlaridayoq Qarshi shahrida tahsil olishni boshlaganlar.
Keyinchalik Toshkent shahridagi Irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutida o‘qib, o‘z sohalari bo‘yicha mutaxassis bo‘lib yetishganlar.
O‘sha davrda qishloqdan chiqib, boshqa shaharlarda o‘qish, ota-onadan uzoqda yashash va mustaqil hayot boshlash oson bo‘lmagan. Otamning ilm olish yo‘lidagi intilishi ularni yangi imkoniyatlar sari yetaklagan.
Otamning mehnat faoliyati Muzrabot qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash texnikumi bilan bog‘liq bo‘lgan. U yerda 1982-yildan boshlab, 40 yildan ortiq vaqt davomida o‘quv ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari lavozimida ishladilar.
U kishi uchun texnikum oddiy ish joyi emas, ko‘p yillik hayotining bir qismi edi. Har kuni ishga borish, talabalar bilan ishlash, o‘qituvchilar bilan hamkorlik qilish va o‘quv jarayoniga mas’ul bo‘lish yillar davomida u kishining kundalik hayotiga aylangan.
1984-yilda texnikumning amaliyotchi talabalarini Moskva shahriga olib borib, ularning tajriba orttirishlariga yordam berganlar. Bu safarda onam ham birga bo‘lganlar. Oilamizda bu voqea ko‘p eslanardi.
Otamning sobiq shogirdlari, hamkasblari va ularni tanigan insonlar bilan suhbatlashganimizda, texnikumdagi faoliyatlari haqida turli xotiralarni eshitamiz. U kishining hayotidagi eng katta mehnat yillari aynan shu dargoh bilan bog‘liq edi.
Otam uyda mehribon, lekin tarbiya masalasida talabchan inson edilar. Sakkiz farzandni voyaga yetkazish, o‘qitish va hayotga tayyorlash oson emas. Biroq otam bu vazifani o‘zlariga yuklatilgan mas’uliyat deb bilardilar.
Bizga ko‘p nasihat qilavermasdilar. Ba’zan birgina qarashlari yoki qisqa gaplari bilan nimani nazarda tutganlarini tushunib olardik. Biror masalani tushuntirganlarida esa hayotdan misollar keltirardilar.
Bolaligimda meni qo‘limdan tutib, turli joylarga aylanishga olib borardilar. O‘sha sayrlar, yo‘lda bo‘lgan suhbatlar va birga o‘tkazgan vaqtlarim bugun men uchun qadrli xotiralarga aylangan.
Otamning mehrini katta gaplardan emas, kundalik hayotdagi oddiy ishlaridan sezardik. Farzandlarining o‘qishi, kelajagi, oiladagi tinchlik va qarindoshlar bilan munosabatlarga e’tibor berardilar.
Otam qarindoshlar bilan aloqani qadrlardilar. Bayramlarda yaqinlariga qo‘ng‘iroq qilish, hol-ahvol so‘rash va tabriklashni odat qilgan edilar. Hatto hayotlarining so‘nggi kunlarida, o‘zlari xasta bo‘lsalar-da, Yangi yil arafasida yaqinlarini bayram bilan tabriklaganlar.
U kishi hazilni yaxshi ko‘rardilar. Davralarda suhbatlashishni, odamlar bilan muloqot qilishni yoqtirardilar. Shu bilan birga, muhim masalalarda jiddiy fikr bildirardilar.
Halollikka alohida e’tibor berardilar. Birovning haqqiga xiyonat qilmaslik, haromdan yiroq bo‘lish va mehnat bilan yashash kerakligini bizga o‘z hayotlari bilan ko‘rsatganlar.
Otam nafaqaga chiqqanlaridan keyin ham bekor o‘tirishni yoqtirmasdilar. Bog‘ bilan shug‘ullanish, daraxt ekish va parvarish qilish ularning sevimli mashg‘ulotlaridan biri edi.
Ilmga qiziqishlari ham saqlanib qolgan. Turli savollar ustida o‘ylash, bilimlarini yangilash va zehnlarini charxlashga vaqt ajratardilar.
Jamoada tadbirlar, kasb bayramlari yoki yubileylar o‘tkazilganda qo‘shiq kuylashni ham xush ko‘rardilar. Ayniqsa, “O‘rtar” qo‘shig‘ini maromiga yetkazib aytishlari hamkasblari xotirasida qolgan.
Otam bilan bog‘liq xotiralarim ko‘p. Ba’zida u kishining ovozlarini eshitgandek bo‘laman. Ba’zida biror voqea yuz bersa, otamga aytib berishni, fikrlarini eshitishni istayman.
Sakkiz farzand uchun ota mehrini, uning borligini va uyda tutgan o‘rnini tushuntirish qiyin. Otamning yo‘qligi kundalik hayotimizda ham seziladi. U kishining o‘tiradigan joylari, odatlari, gaplari va biz bilan bog‘liq xotiralar hamon xonadonimizda yashab turibdi.
Yaqinda singlimiz Uljaxondan ham ayrildik. Bu yo‘qotish otam haqidagi sog‘inchimizni yanada kuchaytirdi. Endi u kishini eslash bilan birga, singlimizni ham yodga olamiz.
Otam, sizning hayotingiz biz uchun katta saboq bo‘ldi. Sizdan halollikni, mehnat qilishni, ilmga intilishni va yaqinlarni qadrlashni o‘rgandik.
Bu safar sizni tug‘ilgan kuningiz bilan tabriklay olmaymiz. Ammo siz haqingizda gaplashamiz, xotiralaringizni eslaymiz, farzandlaringiz va nabiralaringizga siz haqingizda so‘zlab beramiz.
Siz biz uchun avvalo otasiz. Bizning hayotimizda o‘z o‘rniga ega bo‘lgan, har kuni yonimizda bo‘lgan va endi sog‘inib eslayotgan insonimizsiz.
Xotirangiz doimo biz bilan.
Farzandingiz Nargiz Jo‘rayeva,
Viloyat “Kelajak markazi” ingliz tili o‘qituvchisi
