Favqulodda vaziyatlar inson hayoti va salomatligiga, mol-mulk va atrof-muhitga jiddiy xavf tug‘diradigan murakkab holatlardir. Bunday vaziyatlarda har bir soniya, har bir to‘g‘ri qaror va o‘z vaqtida ko‘rsatilgan yordam muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, aholi zich yashaydigan ko‘p qavatli uylarda yong‘in, gaz sizib chiqishi, zilzila yoki boshqa favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda qutqaruv xizmatlari bilan bir qatorda, jamoatchilik vakillari va volontyorlarning ham tayyorgarligi katta ahamiyatga ega. Shu nuqtayi nazardan, Surxondaryo viloyati Favqulodda vaziyatlar boshqarmasi hamda Termiz shahar Favqulodda vaziyatlar bo‘limi tomonidan hamkor tashkilotlar va volontyorlar ishtirokida ko‘p qavatli uylarda amaliy-taktik mashq o‘tkazilgani muhim amaliy tadbirlardan biri bo‘ldi.
Mazkur mashq oddiy o‘quv tadbiri emas, balki favqulodda vaziyat sodir bo‘lgan paytda turli xizmatlar, jamoatchilik vakillari va volontyorlarning bir maqsad yo‘lida hamjihatlik bilan harakat qilishini amalda sinovdan o‘tkazishga qaratilgani bilan ahamiyatlidir. Ko‘p qavatli uylar o‘ziga xos xavfsizlik xususiyatlariga ega. Bir binoda bir vaqtning o‘zida ko‘plab fuqarolar istiqomat qilishi, qavatlar sonining ko‘pligi, odamlarning evakuatsiya yo‘nalishlarini yaxshi bilmasligi yoki favqulodda vaziyat paytida sarosimaga tushishi kabi omillar vaziyatni yanada murakkablashtirishi mumkin. Bunday sharoitda qutqaruvchilarning tezkor va professional harakatlari bilan birga, aholi orasida tayyorgarlik ko‘rgan, xavfsizlik qoidalarini biladigan volontyorlarning yordami ham muhimdirAmaliy-taktik mashq davomida aynan shunday holatlarga yaqinlashtirilgan vaziyatlar asosida harakatlar bajarildi. Qutqaruv bo‘linmalari, hamkor tashkilotlar hamda volontyorlar o‘zaro hamkorlikda belgilangan vazifalarni amalga oshirdilar. Shartli favqulodda vaziyat sodir bo‘lgan hududdan aholini xavfsiz joyga olib chiqish, jabrlanganlarni qidirib topish, ularga birinchi yordam ko‘rsatish, odamlarni tartibli ravishda evakuatsiya qilish kabi amaliy harakatlar bajarildi.
Bu jarayonda volontyorlarning vazifasi alohida ahamiyat kasb etdi. Chunki favqulodda vaziyatning dastlabki daqiqalarida hodisa joyiga professional qutqaruv bo‘linmalari yetib kelguniga qadar atrofdagi fuqarolarga ko‘maklashish, ularni xavfli hududdan uzoqlashtirish, sarosimaga tushgan insonlarni tinchlantirish, zarur hollarda birinchi yordam ko‘rsatish kabi ishlar amalga oshirilishi mumkin. Volontyor — bu shunchaki tadbir ishtirokchisi emas. U, avvalo, jamiyat xavfsizligiga daxldorlik hissini anglagan, boshqalarga yordam berishga tayyor fuqaro. Uning eng katta kuchi — insonparvarlik, mas’uliyat va hamjihatlikdir.Bugungi kunda favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularning oqibatlarini kamaytirishda aholining faol ishtirokini ta’minlash muhim vazifalardan biridir.
Chunki xavfsizlik faqatgina maxsus xizmatlarning vazifasi emas. Bu borada har bir fuqaroning bilim va ko‘nikmasi, hushyorligi va mas’uliyatli munosabati muhim o‘rin tutadi. Amaliy-taktik mashq davomida volontyorlarning ana shu jihatlari amalda namoyon bo‘ldi. Ular qutqaruvchilarning ko‘rsatmalariga muvofiq harakat qilib, evakuatsiya jarayonida aholiga ko‘maklashish, jabrlanganlarni aniqlash va ularga yordam ko‘rsatish, xavfsizlik talablariga rioya qilish bo‘yicha o‘z ko‘nikmalarini mustahkamladilar. Ayniqsa, ko‘p qavatli uylarda evakuatsiya jarayonini to‘g‘ri tashkil etish alohida e’tibor talab qiladi. Favqulodda vaziyat paytida odamlarning bir vaqtning o‘zida zinapoyalarga chiqishi, chiqish yo‘laklarida tirbandlik yuzaga kelishi yoki ayrim fuqarolarning vahimaga tushishi mumkin.
Bunday vaziyatlarda tartibni saqlash, aholiga to‘g‘ri yo‘nalish ko‘rsatish va imkon qadar sarosimaning oldini olishda tayyorgarlikdan o‘tgan volontyorlarning ko‘magi muhimdir. Mashq davomida maxsus texnika va qutqaruv vositalaridan samarali foydalanish masalalariga ham e’tibor qaratildi. Qutqaruv bo‘linmalari tomonidan bajarilayotgan harakatlar bilan volontyorlarning amaliy yordami o‘rtasidagi hamkorlik uyg‘unligi sinovdan o‘tkazildi.
Bu esa volontyorlar faoliyatida yana bir muhim jihatni ko‘rsatadi: ular professional qutqaruvchilarning o‘rnini bosmaydi, balki belgilangan vakolat va ko‘rsatmalar doirasida qutqaruv xizmatlariga ko‘maklashuvchi jamoatchilik kuchi sifatida faoliyat yuritadi. Shu bois volontyorlarning favqulodda vaziyatlar sharoitida qanday harakat qilishini oldindan o‘rgatish, ularni xavfsizlik qoidalari va amaliy ko‘nikmalar bilan tanishtirish muhimdir.Mashq jarayonida jabrlanganlarga birinchi yordam ko‘rsatish bo‘yicha ham amaliy harakatlar bajarildi. Favqulodda vaziyat vaqtida tibbiy yordam kelguniga qadar jabrlangan insonning holatini to‘g‘ri baholash, uni xavfsiz joyga olib chiqish va zarur birinchi yordamni ko‘rsatish ayrim hollarda juda muhim bo‘lishi mumkin. Volontyorlarning bu boradagi bilimlari muntazam ravishda oshirib borilishi, ular bilan amaliy mashg‘ulotlar tashkil etilishi favqulodda vaziyatlarda aholining umumiy tayyorgarligini kuchaytiradi.
Shuningdek, aholiga favqulodda vaziyat haqida tezkor va tushunarli axborot yetkazish ham muhim vazifalardan biridir. Vahima va noto‘g‘ri ma’lumot favqulodda vaziyat oqibatlarini yanada og‘irlashtirishi mumkin. Volontyorlar esa aholiga xavfsizlik talablarini tushuntirish, belgilangan evakuatsiya yo‘nalishlariga rioya etishga chaqirish va rasmiy ko‘rsatmalar asosida harakat qilishda ko‘maklashishi mumkin. Bugungi kunda jamoatchilikning xavfsizlik masalalariga befarq bo‘lmasligi, ayniqsa yoshlar orasida volontyorlik harakatining rivojlanishi katta tarbiyaviy ahamiyatga ega. Volontyorlik insonda mas’uliyat, hamjihatlik, tezkor fikrlash, boshqalarga yordam berish va jamiyat manfaatlariga daxldorlik kabi fazilatlarni shakllantiradi.
Ko‘p qavatli uylarda o‘tkazilgan amaliy-taktik mashq ham ana shu maqsadga xizmat qildi. Unda volontyorlar nafaqat amaliy vazifalarni bajarish, balki favqulodda vaziyatlarda o‘zini va atrofdagilarni himoya qilish, qutqaruv xizmatlari bilan hamkorlikda harakat qilish bo‘yicha muhim tajribaga ega bo‘ldilar. Mashq davomida aholining xavfsizligini ta’minlashda o‘zaro hamkorlikning naqadar muhimligi yana bir bor namoyon bo‘ldi. Favqulodda vaziyatlar boshqarmasi va bo‘limlari, tegishli xizmatlar, hamkor tashkilotlar hamda volontyorlar o‘z vazifalarini aniq bajarishi natijasida favqulodda vaziyat oqibatlarini tezkor bartaraf etish imkoniyati oshadi.Bunday tadbirlar orqali nafaqat maxsus xizmatlarning tayyorgarligi, balki aholining ham favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik darajasi oshiriladi. Eng muhimi, insonlarda “favqulodda vaziyat yuz berganda nima qilish kerak?” degan savolga amaliy javob shakllanadi. Har bir ko‘p qavatli uyda yashovchi fuqaro evakuatsiya chiqish yo‘llarini bilishi, yong‘in yoki boshqa xavf yuzaga kelganda vahimaga tushmasligi, liftlardan foydalanmasligi, belgilangan xavfsizlik qoidalariga rioya qilishi va zarur hollarda 112 yoki tegishli tezkor xizmatlarga xabar berishi lozim. Bunday oddiy, ammo muhim bilimlar hayot xavfsizligini ta’minlashda katta ahamiyatga ega.
Volontyorlar esa ushbu bilimlarni aholiga yetkazishda muhim jamoatchilik ko‘prigi vazifasini bajarishi mumkin. Ular mahallalarda, turar joylarda, ta’lim muassasalarida va boshqa jamoat joylarida profilaktik targ‘ibot tadbirlarida faol ishtirok etib, fuqarolarni xavfsizlik qoidalariga rioya qilishga chaqirishlari mumkin. Shu ma’noda, volontyorlarning faoliyati favqulodda vaziyat sodir bo‘lgan paytdagi yordam bilangina cheklanmaydi. Ularning eng katta hissasi — favqulodda vaziyatlarning oldini olish, xavfsizlik madaniyatini shakllantirish va aholining ogohligini oshirishga qaratilgan targ‘ibot ishlarida ham namoyon bo‘ladi.
Amaliy-taktik mashq yakunida ishtirokchilarning harakatlari tahlil qilindi. Mashq davomida yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar, e’tibor talab qiladigan jihatlar ko‘rib chiqilib, ularni bartaraf etish yuzasidan tegishli tavsiyalar berildi. Bunday tahlil keyingi mashg‘ulotlarda harakatlarni yanada takomillashtirish, hamkorlik mexanizmlarini kuchaytirish va favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik darajasini oshirish imkonini beradi. Darhaqiqat, favqulodda vaziyatlarda muvaffaqiyatli harakat qilish faqatgina texnika yoki maxsus vositalarga emas, balki insonlarning tayyorgarligi va o‘zaro hamkorligiga ham bog‘liq. Qutqaruvchilarning professionalligi, hamkor tashkilotlarning tezkorligi, aholining hushyorligi va volontyorlarning fidoyiligi bir maqsad — inson hayoti va salomatligini asrash yo‘lida birlashadi.
Volontyorlikning mazmun-mohiyatida ham aynan inson hayotiga befarq bo‘lmaslik, og‘ir vaziyatda yordam qo‘lini cho‘zish, jamoaga ko‘mak berish kabi ezgu qadriyatlar mujassam. Favqulodda vaziyatlar tizimida volontyorlarning ishtirokini kengaytirish esa aholi xavfsizligini ta’minlash borasidagi sa’y-harakatlarni yanada kuchaytirishga xizmat qiladi.
Bugungi mashqdan ko‘zlangan asosiy xulosa shuki, xavfsizlikni ta’minlash — barchamizning umumiy vazifamiz. Favqulodda vaziyatlar xizmatlari qanchalik tezkor va professional harakat qilmasin, aholining o‘zi xavfsizlik qoidalarini bilmasa, zarur choralarni ko‘rmasa, xavfni kamaytirish qiyinlashadi. Shu bois har bir fuqaroning bilimli va ogoh bo‘lishi, volontyorlarning esa jamoatchilik orasida xavfsizlik madaniyatini targ‘ib etishdagi faolligi muhim ahamiyatga ega.
Surxondaryo viloyatida ko‘p qavatli uylarda o‘tkazilgan amaliy-taktik mashq ana shu ezgu maqsadga xizmat qiluvchi amaliy tadbirlardan biridir. Unda volontyorlarning faol ishtiroki favqulodda vaziyatlarda jamoatchilik kuchlarining ham muhim o‘rin tutishini ko‘rsatdi. Zero, favqulodda vaziyatga tayyorgarlik — hodisa sodir bo‘lganidan keyin emas, undan oldin boshlanadi. Ogohlik, bilim, amaliy ko‘nikma va hamjihatlik esa inson hayotini asrashning eng muhim omillaridandir. Volontyorlar ana shu jarayonda o‘zlarining fidoyiligi, mas’uliyati va insonparvarligi bilan munosib hissa qo‘shib kelmoqda.
Zulfiya Sohibova,
Surxondaryo viloyati FVB Axborot va jamoatchilik bilan aloqalar
xizmati yetakchi mutaxassisi
