Ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqning qonuniy e’tirof etilishi fuqaro uchun nafaqat hujjat, balki o‘z mulkiga egalik qilish borasidagi huquqiy aniqlik va kafolatdir. Surxondaryo viloyatida ham yillar davomida huquqiy jihatdan rasmiylashtirilmagan yer uchastkalari hamda ularda qurilgan bino va inshootlarga oid masalalarni qonuniy tartibga solish ishlari davom etmoqda.
Bu boradagi ishlar 2024-yil 5-avgustda qabul qilingan O‘RQ-937-son “O‘zboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkalariga hamda ularda qurilgan binolar va inshootlarga bo‘lgan huquqlarni e’tirof etish to‘g‘risida”gi Qonun asosida amalga oshirilmoqda. Mazkur hujjat qonunda belgilangan shartlarga javob beradigan yer uchastkalari va ularda qurilgan bino-inshootlarga bo‘lgan huquqlarni e’tirof etishning huquqiy asoslari hamda tartibini belgilaydi.
Qonun barcha o‘zboshimchalik bilan egallangan yerlar yoki ulardagi qurilishlarga avtomatik ravishda huquq berilishini anglatmaydi. Har bir holat qonunchilikda belgilangan shartlar va talablar asosida o‘rganiladi. Yer uchastkasiga ijara huquqi, unda qurilgan bino va inshootlarga esa mulk huquqi belgilangan tartibda e’tirof etiladi.
28 264 nafar fuqaroning huquqlari e’tirof etildi
Kadastr agentligi tomonidan 2026-yil 6-oktabrda e’lon qilingan ma’lumotlarga ko‘ra, Surxondaryo viloyatida mazkur Qonun ijrosi doirasida huquqlari e’tirof etilgan fuqarolar soni 28 264 nafarga yetgan. Xalq deputatlari Surxondaryo viloyati Kengashining 27-sessiyasida qabul qilingan qaror asosida yana 12 362 nafar fuqaroning yakka tartibdagi uy-joylari hamda ular joylashgan yer uchastkalariga bo‘lgan huquqlari e’tirof etilgan.
Shu bilan birga, hududlarda ko‘chmas mulk obyektlarini xatlovdan o‘tkazish va tegishli ma’lumotlarni shakllantirish ishlari davom etmoqda. Rasmiy ma’lumotlarda viloyat bo‘yicha 145 657 ta ko‘chmas mulk obyekti to‘liq xatlovdan o‘tkazilgani, 114 667 ta obyekt “E’tirof” avtomatlashtirilgan axborot tizimiga kiritilgani qayd etilgan.
Shuningdek, 1 278 ta obyekt bo‘yicha qaror qabul qilish bosqichi, 14 363 ta obyekt bo‘yicha esa to‘lov amalga oshirilishini kutish jarayoni ko‘rsatilgan. Bu raqamlar ishlarning turli bosqichlarini ifodalaydi, shu bois ularni jami obyektlar soniga tenglashtirish yoki barcha ishlar yakunlangan deb talqin qilish to‘g‘ri emas.
Xatlovdan huquqiy e’tirofgacha
Ko‘chmas mulkka oid huquqlarni e’tirof etish bir necha bosqichni qamrab oladi. Dastlab, yer uchastkasi va unda joylashgan bino-inshootlarning mavjud holati o‘rganilib, zarur ma’lumotlar shakllantiriladi. Keyingi jarayonlarda hujjatlar qonunchilik talablari asosida ko‘rib chiqiladi, tegishli ma’lumotlar jamoatchilikka e’lon qilinadi hamda qonunda nazarda tutilgan tartib-taomillar amalga oshiriladi.
Huquqlarni e’tirof etish to‘g‘risidagi yakuniy qarorlar vakolatli hududiy vakillik organlari tomonidan qabul qilinadi. Shundan so‘ng huquqlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish bilan bog‘liq jarayonlar qonunchilikka muvofiq amalga oshiriladi.
Shu sababli xatlovdan o‘tgan yoki “E’tirof” tizimiga kiritilgan har bir obyektni huquqi allaqachon e’tirof etilgan obyekt sifatida ko‘rsatib bo‘lmaydi. Jarayonning har bir bosqichi o‘ziga xos huquqiy ahamiyatga ega.
Kadastr mutaxassislari tomonidan fuqarolar va mahalla vakillari bilan olib boriladigan tushuntirish ishlari ham ushbu jarayonning muhim qismidir. Aholiga qonunning amal qilish doirasi, zarur hujjatlar, ko‘rib chiqish tartibi va huquqlarni e’tirof etish shartlari haqida ma’lumot berish fuqarolarning o‘z holatiga to‘g‘ri huquqiy baho berishiga yordam beradi.
2027-yilda 440 ta mahallada xatlov rejalashtirilgan
Taqdim etilgan reja-jadvalga ko‘ra, 2027-yilda Surxondaryo viloyatidagi 440 ta mahallada xatlov ishlarini amalga oshirish belgilangan. Ushbu rejaning bajarilishi hududlardagi ko‘chmas mulk obyektlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni aniqlashtirish, mavjud holatlarni o‘rganish va qonunchilikda belgilangan talablar asosida ish yuritishni davom ettirishni nazarda tutadi.
Bunda xatlovning o‘zi huquqni e’tirof etish bilan teng emas. Uning natijalari keyingi huquqiy jarayonlar uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Har bir obyekt bo‘yicha tegishli talablar bajarilganidan keyingina qonunda belgilangan tartibda qaror qabul qilinishi mumkin.
Fuqarolar o‘zlariga tegishli ko‘chmas mulk bo‘yicha jarayonning holatini aniqlashtirish uchun Kadastr organlariga murojaat qilishi yoki “E’tirof” axborot tizimi orqali mavjud ma’lumotlarni tekshirishi mumkin.
Yer va ko‘chmas mulkka oid huquqlarni qonuniy tartibga solish, avvalo, huquqiy aniqlikni ta’minlashni talab qiladi. Shu bois Surxondaryoda xatlov ishlarini izchil olib borish, ma’lumotlarni aniq yuritish va fuqarolarga qonunchilik talablarini tushunarli yetkazish jarayonning muhim yo‘nalishlari bo‘lib qolmoqda.
S.Shaymardanov,
Davlat kadastrlari palatasi Surxondaryo viloyati boshqarmasi boshlig‘i
