Bir qarashda oddiygina oq massa. Ammo uning ortida ming yillik tarix, sutni asrash tajribasi va insonning tabiiy oziqni qadrlash an’anasi turadi. Gap tvorog haqida.
Tvorog sutni achitish, hosil bo‘lgan quyuq qismini zardobdan ajratish orqali olinadi. Bugun u dasturxonimizda oddiy mahsulotdek ko‘rinsa-da, sutni ivitish va undan quyuq mahsulot ajratib olish usuli juda qadimiy. Arxeologik tadqiqotlar miloddan avvalgi VI ming yillikka oid, hozirgi Polsha hududidan topilgan maxsus teshikli sopol idishlarda sut mahsulotlarini zardobdan ajratishga oid dalillarni aniqlagan.
Qizig‘i, tvorog tayyorlashning asosiy tamoyili Markaziy Osiyo taom madaniyatiga ham begona emas. Bu hudud xalqlari sutni achitish orqali saqlashning turli usullarini qadimdan qo‘llagan. Suzma, qurt, ayron va boshqa mahsulotlar shuning yaqqol ko‘rinishidir. Ilmiy manbalarda Markaziy Osiyoda sutni fermentatsiya qilish tez buziladigan mahsulotni saqlashning muhim usullaridan biri bo‘lgani qayd etiladi.
Tvorogning qadri esa faqat tarixida emas. U to‘laqimmatli sut oqsili, kalsiy va fosfor manbayi sifatida ratsionda muhim o‘rin tutadi. Oqsil mushak va boshqa to‘qimalarning shakllanishi hamda tiklanishida, kalsiy va fosfor esa suyaklarning normal rivojlanishi va mustahkamligida muhim ahamiyatga ega.
Mahsulotning yana bir afzalligi — uning turli yog‘lilik darajasida tayyorlanishidir. Shu bois tvorog kundalik ovqatlanishdan tortib, ayrim parhez ratsionlarigacha turli shaklda qo‘llanadi. Biroq uning foydasi, avvalo, sifatli xomashyo, to‘g‘ri ishlab chiqarish texnologiyasi va saqlash sharoitiga bog‘liq. Sut mahsulotlari tez buziladigan oziq-ovqat bo‘lgani uchun gigiyena va sovuq zanjir talablariga rioya qilish, ayniqsa, muhim.
Insonlar ming yillar avval ham sutni shunchaki iste’mol qilish bilan cheklanmagan. Uni saqlash, qayta ishlash va undan imkon qadar ko‘proq naf olish yo‘llarini izlagan.
Bugun esa shu qadimiy tajriba zamonaviy texnologiya bilan uyg‘unlashmoqda. Tvorog oddiy sut mahsulotidan ko‘ra ko‘proq narsani anglatadi: u avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan oziq-ovqat madaniyati va tabiiy mahsulotni qadrlash an’anasining kichik, ammo mazmunli ko‘rinishidir.
I.Abdullayev,
“Yengil sanoat va oziq-ovqat texnologiyalari” kafedrasi dotsenti
O‘.Panjiyeva,
“Yengil sanoat va oziq-ovqat texnologiyalari” kafedrasi assistenti
