Islom dini faqat diniy ibodatlar bilan cheklanmaydi, balki inson hayotining barcha jabhalarini o‘z ichiga olgan bir butun tizimdir. Bu tizimning markaziy qismini tashkil etadigan unsur – Islomiy odoblardir. Islomiy odoblar, aslida, insonlarning o‘zaro munosabatlarini, jamiyatda o‘z o‘rnini qanday topishini, ijtimoiy va ma’naviy mas’uliyatlarini belgilab beradi. Bu odoblar Qur’on va hadislarda bayon qilingan qo‘llanmalarga asoslanadi va musulmon kishilarning har bir harakati, so‘zi va fikrini o‘z ichiga qamrab oladi. Islom dini nafaqat aqidaga, balki odob-ahloqning mukammalligiga ham katta ahamiyat beradi. Paygʻambarimiz Muhammad (s.a.v.) hadislarida aytilishicha, u zot insonlarni go‘zal xulq-atvorni mukammallashtirish uchun yuborilganlar. Shuning uchun ham, islomiy odoblar jamiyat hayotining barqarorligi, tinchligi va taraqqiyotida muhim o‘rin tutadi.
Islomiy odoblar har bir musulmonning o‘ziga xos xulq-atvorini, xatti-harakatlarini va jamiyat bilan aloqalarini belgilaydi. Islom insonning halol yo‘l bilan yashashini, toza va pok bo‘lishini ta’kidlaydi. Halol rizq, toza qalb va pokiza niyat – bu musulmonlarning hayotining ajralmas qismi hisoblanadi. Islom o‘zga odamlarga nisbatan rahm-shafqat ko‘rsatishni, boshqalarning kamchiliklarini kechirishni va ularni yomonlikka qarshi yaxshi munosabatda bo‘lishni buyuradi. Islomiy odoblar insonlar o‘rtasida hurmat va qadriyatni saqlashga katta ahamiyat beradi. Odamlar o‘rtasidagi ijobiy munosabatlarni mustahkamlash, bir-biriga yordam berish, o‘zaro tushunish va hurmat qilishni talab qiladi.
Shuni ta’kidlash lozimki, islomiy odoblar jamiyatda faqatgina diniy jihatdan emas, balki ijtimoiy, iqtisodiy, madaniy va ma’naviy jihatdan ham muhim rol o‘ynaydi. Ular jamiyatda barqarorlik, tinchlik va adolatni ta’minlashda, insonlar o‘rtasidagi munosabatlarni yaxshilashda asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi. Islomiy odoblar insonlarga haqiqatga to‘g‘ri qarashni, o‘zaro tinchlikda yashashni va har bir kishining huquqlarini hurmat qilishni o‘rgatadi. Halollik, o‘zaro yordam, sabr-toqat va adolat jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni saqlashda muhim ahamiyatga ega. Islom, shuningdek, insonlar o‘rtasidagi nizolarni hal qilishda tinch yo‘llarni afzal ko‘radi va huquqbuzarlikning oldini olishga qaratilgan qoidalarni taqdim etadi. Islomiy odoblar jamiyatda insonlarning o‘zaro munosabatlarini tartibga solish, ijtimoiy adolatni ta’minlash, ma’naviy taraqqiyotni rivojlantirish va barqarorlikni yaratish uchun zaruriy asos bo‘lib xizmat qiladi. Ular nafaqat diniy qoidalar, balki insoniyatning umumiy axloqiy qadriyatlariga asoslangan tamoyillardir. Shuning uchun islomiy odoblar jamiyatning tinch, adolatli va ma’naviy jihatdan sog‘lom bo‘lishida muhim o‘rin tutadi.
Muxlisa Ergashova,
Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ilmiy xodimi
